Święty Tomasz na Żywiecczyźnie: Tradycje i Wróżby na 21 Grudnia

Na Żywiecczyźnie dzień 21 grudnia, święto św. Tomasza, od wieków odgrywał ważną rolę w okresie przygotowań do Bożego Narodzenia. Przypadając na najkrótszy dzień roku, ten szczególny czas w kalendarzu liturgicznym i ludowym stał się okazją do pielęgnowania unikalnych obrzędów, które łączyły chrześcijańskie i magiczne wierzenia.

Św. Tomasz – „świątko” poprzedzające Godne Święta

Święto św. Tomasza przypada zaledwie trzy dni przed Wigilią i było traktowane jako ważny moment przejściowy między adwentowym czasem refleksji a radosnym świętowaniem Bożego Narodzenia. W tradycji ludowej ten dzień nazywano „świątkiem” i wiązano z nim wiele zwyczajów.

Już od rana po wsiach wędrowali chłopcy, składając życzenia świąteczne:

 „Posłoł nos tu święty Toma, cyście tu som wsytcy doma?

W kozdym kątku po dzieciątku, a za piecem troje,

byście tu nie powiedzieli, że tu które moje.”

Inne życzenia brzmiały:

„Na scyńście! Na zdrowie! Na tego świntego Tomasa!

Zebyście byli zdrowi, weseli, jako w niebie janieli!

Hop! Hop! Hop!”

Wraz z ostatnimi słowami chłopcy wykonywali trzy podskoki z mocnym przytupem, co miało magicznie zapewnić pomyślność w gospodarstwie i zdrowie dla jego mieszkańców. W zamian za życzenia obdarowywano ich drobną kolędą, a ich obecność traktowano jako wróżbę na nadchodzący rok.

Symbolika pierwszego gościa

Ważną rolę odgrywało, kto jako pierwszy składał życzenia tego dnia. Młody i lekko ubrany chłopiec zapowiadał szczęście i pomyślność, a gospodarze szeroko otwierali przed nim drzwi. Z kolei starsze osoby, szczególnie chorzy lub ciepło odziani, symbolizowali trudności, dlatego życzenia od nich przyjmowano przed progiem.

Zakazy i przesądy związane z dniem św. Tomasza

Dzień ten wiązał się również z licznymi zakazami o charakterze magicznym. Wierzono, że prace w lesie – takie jak wyrąb czy zwózka drewna – mogą sprowadzić nieszczęście, a nawet śmierć. Dlatego gospodarze przestrzegali zasady: „Święty Toma siedzi doma” i unikali wychodzenia poza obręb gospodarstwa.

Św. Tomasz na targu w Żywcu

Tego dnia o świcie w Żywcu odbywał się wielki targ, na którym gospodarze zaopatrywali się w produkty potrzebne na nadchodzące święta. Była to także okazja do sprzedania własnych wyrobów, co czyniło targ nie tylko miejscem handlu, ale i ważnym elementem przygotowań do Bożego Narodzenia.

Tradycja żywa do dziś

Święto św. Tomasza na Żywiecczyźnie, choć obecnie rzadziej praktykowane w swojej pierwotnej formie, pozostaje ważnym elementem lokalnej tradycji. Obrzędy, zakazy i życzenia przypominają o dawnej wierze w siły natury i znaczeniu wspólnoty w okresie świątecznym. Dziś te zwyczaje stanowią nie tylko świadectwo przeszłości, ale również inspirację do odkrywania bogactwa kulturowego regionu.