Historia huty szkła w Złatnej Kluczowy zakład XIX wieku

W XIX wieku w Złatnej powstała huta szkła, która znacząco wpłynęła na rozwój lokalnej gospodarki. Zakład dostarczał wyroby nie tylko w Galicji, ale również na Śląsku i Węgrzech. Poznaj fascynującą historię tej przemysłowej inwestycji oraz jej dziedzictwo, które przetrwało do dziś w postaci zabytków i lokalnych tradycji.

Na początku XIX wieku w Złatnej powstał zakład, który przez wiele lat odgrywał ważną rolę w rozwoju lokalnej gospodarki. Huta szkła, założona z inicjatywy Andrzeja Wielopolskiego, dostarczała swoje wyroby nie tylko na teren Galicji, ale również na Śląsk i Węgry. Dziś po dawnym zakładzie zostały już tylko nieliczne ślady przypominające o jego historii.

Budowę huty prowadzono w latach 1815ndash;1819 na prawym brzegu potoku Bystra. Miejsce wybrano tak, by w pobliżu było drewno bukowe wykorzystywane jako opał, czysta woda oraz odpowiedni piaskowiec potrzebny do produkcji szkła.

Zakład rozwijał się bardzo szybko. Pod kierunkiem specjalistów sprowadzonych z Czech i Moraw powstały dwa piece hutnicze, główny budynek produkcyjny o wymiarach 30 na 15 metrów, tartak, dom mieszkalny oraz pięć domów dla pracowników. Wybudowano też drogi, które ułatwiały transport surowców i gotowych wyrobów. W prace budowlane oraz przewóz drewna i materiałów zaangażowani byli miejscowi chłopi, wykonujący te obowiązki w ramach pańszczyzny.

W hucie wytwarzano przede wszystkim szkło okienne oraz różnego rodzaju naczynia szklane. Wyroby trafiały na rynki Galicji, Śląska i Węgier i przez długi czas zapewniały zakładowi stabilne funkcjonowanie.

Z czasem sytuacja zaczęła się pogarszać. Nadmierna wycinka lasów ograniczyła dostęp do drewna, a produkcja stawała się coraz mniej opłacalna. Dodatkowym problemem był zakaz wycinki buków wprowadzony po przejęciu dóbr żywieckich przez Karola Ludwika Habsburga. Zarządca majątku, Schultz, ograniczył pozyskiwanie surowca, co znacząco utrudniło dalsze funkcjonowanie zakładu.

Ostatnią osobą zarządzającą hutą była Anda Koln, która przejęła obowiązki po śmierci swojego męża. Mimo prób utrzymania produkcji nie udało się przezwyciężyć problemów związanych z brakiem drewna oraz trudnościami ze sprzedażą wyrobów. Ostatecznie zakład zakończył działalność w latach 1871ndash;1875. Część wyposażenia została sprzedana, pozostałe urządzenia wywieziono, a wraz z hutnikami Anda Koln opuściła Złatną.

Do dziś po dawnej hucie zachowało się jedynie kilka pamiątek. To między innymi fragmenty pieców hutniczych, dzwon znajdujący się w kapliczce na Sporowym Polu, który niegdyś wzywał robotników do pracy i modlitwy, oraz kamienny krzyż z 1833 roku upamiętniający pracowników huty ndash; Józefa i Feliksa Göttlicherów oraz Jerzego Frenzela. Z tamtych czasów pochodzą również zabytki przechowywane w regionie ndash; kielich w kościele parafialnym w Ujsołach, szklany bdquo;pająkrdquo; w kościele w Zwardoniu oraz karafka znajdująca się w Muzeum Miejskim w Żywcu.

Ślady działalności huty widoczne są też w lokalnej tradycji. Nazwa Kuflówka przypomina miejsce dawnej karczmy odwiedzanej przez czeskich hutników, a nazwiska takie jak Kotulek czy Hubka, obecne do dziś w Złatnej, mają czeskie korzenie i są pamiątką po dawnych osadnikach związanych z funkcjonowaniem zakładu.